Toen Hector Malot (1830-1907) nog een jongen was, vond hij kinderboeken maar saai. Groot was dus zijn verbazing toen hij ergens op zolder een paar heel spannende boeken tegenkwam. Een daarvan was het beroemde Robinson Crusoe. Hector was meteen verkocht: kinderboeken konden dus ook opwindend en leuk zijn!

Gek genoeg las ik ergens anders dat zijn moeder hem altijd verhalen vertelde en hem voorlas uit spannende boeken – dus of dat van die zolder echt is gebeurd, weet ik niet. Hoe dan ook,  Malot heeft eens in een interview gezegd dat als hij deze boeken niet was tegengekomen, hij nooit zo van lezen was gaan houden en hij niet zelf was gaan schrijven. Gelukkig is het wel zo gegaan, anders was Alleen op de wereld er niet geweest!

Hoe Hector Malot tot het schrijven van dit boek kwam, is trouwens een interessant verhaal:

Een grote uitgever in die tijd, Pierre-Jules Hetzel, die ook een opvoedkundig kindertijdschrift uitbracht, vroeg in het jaar 1868 aan Malot of hij voor dat tijdschrift een verhaal in afleveringen wilde schrijven. Het moest geschikt zijn voor kinderen. Hetzel had al een titel in gedachten: ‘Kinderen op reis door Frankrijk’.  Hij wilde dat Franse kinderen door middel van het verhaal de topografie van hun land beter zouden leren kennen. Daar had Malot wel oren naar, en hij begon te schrijven. Toch duurde het nog tien jaar voordat het boek er was.

In 1870 – Malot was intussen getrouwd en vader geworden van een dochtertje – brak de Frans-Pruisische oorlog uit. Na verloop van tijd werd Malots huis in Fontenay-sous-bois opgeëist door de Pruisen en moest Malot vertrekken. Toen hij een jaar later terugkeerde, bleek er van alles verdwenen te zijn, ook een groot deel van het manuscript van Alleen op de wereld. Hij kon dus weer opnieuw beginnen…

Het schrijfproces werd ook nog eens vertraagd doordat de uitgever  allemaal strenge regels en aanwijzingen gaf waar Malot niets mee kon. Hetzel wilde een braaf boek met brave kindertjes erin, maar dat zag Malot niet zitten; hij wilde juist spanning en avontuur! Het project kwam tot stilstand en Malot ging verder met zijn eigen romans.

Uitgever Hetzel zag intussen wel in dat het boek dat hij ooit voor ogen had gehad er niet zou komen, en hij gaf Malot uiteindelijk de volledige vrijheid om te schrijven wat hij zelf wilde. Nu kon Malot zijn fantasie de vrije loop laten en hij maakte het boek in het jaar 1877 alsnog af.
Telkens als hij een hoofdstuk geschreven had, las hij het voor aan zijn bijna tienjarige dochtertje Lucie, die het van commentaar voorzag. Hij droeg het boek ook aan haar op en in het voorwoord schreef hij onder andere:

Tijdens het schrijven van dit boek heb ik voortdurend aan jou gedacht, mijn kind, en is je naam voortdurend op mijn lippen geweest. ‘Zou Lucie dit begrijpen?’ dacht ik. ‘Zou Lucie dit interessant vinden?’

Of het boek een succes zou worden, kon hem niet eens zoveel schelen. Hij schreef het voor zijn dochtertje. Als zij ervan genoot, was dat zijn beloning.

Hij gaf het verhaal de titel ‘Sans famille’ (‘Zonder familie’) en het verscheen uiteindelijk niet in het tijdschrift voor kinderen, maar als feuilleton in een grote krant. Het werd een doorslaand succes en het jaar daarop werd het als boek uitgegeven.

Al snel werd het ook vertaald. In Nederland verscheen het in 1880, onder de titel Alleen op de wereld.

Het is trouwens niet zo dat Malot alle verhalen die in dit boek staan zomaar heeft verzonnen. Hij hield erg van reizen en heeft veel van Frankrijk en de wereld gezien. Tijdens zijn reizen, hield hij zijn ogen en oren goed open en hij gebruikte situaties die hij tegenkwam in zijn boeken. Omdat Malot erg gevoelig was voor sociaal onrecht en hij zaken als kinderarbeid en de grote kloof tussen arm en rijk onacceptabel vond,  schreef hij daar ook over in Alleen op de wereld. Net als het keiharde, zwervende bestaan van een vondeling als Rémi, is het lot van de mensen die in de kolenmijnen werkten dan ook op de waarheid gebaseerd.

Doordat Malot Frankrijk zo goed kende, kon hij de landschappen waar Rémi doorheen trekt levendig beschrijven. Een paar plaatsnamen heeft hij trouwens wel verzonnen, of bestaan niet meer. Het mijnstadje Varses, bijvoorbeeld, is op de kaart nergens terug te vinden. Er heeft destijds wel een soortgelijke mijnramp plaatsgevonden, maar niet in een stadje met die naam. Van Chavanon, de geboorteplaats van Rémi, werd lange tijd gedacht dat het niet bestond, maar er blijken wel degelijk een paar gehuchten te bestaan met die naam. Zo daagt Malot ons ook anno nu nog uit om de topografie van Frankrijk onder de loep te nemen.

Malot zag wel in dat een kinderboek alleen maar interessant wordt als er ook veel spannende, zielige en erge dingen in gebeuren. Daar heeft hij zijn fantasie dus flink op losgelaten. Maar doordat Malot je in de huid laat kruipen van Rémi voelt het verhaal, ondanks allerlei onwaarschijnlijke gebeurtenissen, van begin tot eind als waargebeurd. En zo kan het dat, ruim een eeuw na het verschijnen van het boek, de magie van Alleen op de wereld nog steeds niet is uitgewerkt. Het verhaal spreekt  tot de verbeelding en raakt je hart. Alle reden dus om het niet één keer te lezen, maar nog eens en nog eens en nog eens…

Bewerken van een klassieker

Interview over mijn bewerking van Alleen op de wereld

fb t